Νυχτερινοί παιδικοί φόβοι

Ένας οδηγός για όσους ενδιαφέρονται για την επιστήμη

Οι νυχτερινοί φόβοι είναι πολύ συχνοί  και μπορεί να περιλαμβάνουν τον φόβο των εισβολέων, των  τεράτων, των ανεξήγητων ήχων και του σκοταδιού. Σε αυτό το άρθρο θα εξετάσουμε

  • Την εξελικτική βάση για τους φόβους των παιδιών
  • Γιατί τα παιδιά μπορεί να είναι βιολογικά απροετοίμαστα να αντεπεξέλθουν από μόνα τους
  • Πώς μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να ξεπεράσει τους φόβους και τις ανησυχίες του

Η εξελικτική και διαπολιτισμική προσέγγιση (προοπτική) των νυχτερινών φόβων

Αν διαβάζετε αυτό το κείμενο επειδή το παιδί σας υποφέρει από νυχτερινούς φόβους είστε τυχεροί για τουλάχιστον ένα πράγμα: γνωρίζετε ότι υπάρχουν.

Σε μια μελέτη παιδιών από την Ολλανδία, πάνω  από το 73% των παιδιών ηλικίας 4-12 ετών παραδέχτηκε ότι φοβόταν κατά τη διάρκεια της νύχτας (Muris et al 2001).

Μια άλλη μελέτη σε παιδιά της Αυστραλίας,  ανέφερε ότι πάνω από το 64% των παιδιών μεταξύ 8 και 16 παραδέχθηκε ότι ένιωθε  ανησυχίες ή φόβους κατά την διάρκεια των  νυχτερινών ωρών (Gordon et al 2007).

Και στις δύο περιπτώσεις πολλοί γονείς αγνοούσαν τα προβλήματα των παιδιών τους.

Γιατί τόσα πολλά παιδιά ανέφεραν τους νυχτερινούς τους φόβους; Και γιατί μερικοί γονείς είναι εκτός τόπου και χρόνου;

Ίσως η απάντηση σχετίζεται με την πρακτική του μοναχικού ύπνου.

 Στα περισσότερα μέρη του κόσμου, τα μικρά παιδιά κοιμούνται με άλλους ανθρώπους. Όμως, σε ορισμένες δυτικές χώρες, υπάρχει η απαίτηση  τα παιδιά  να κοιμούνται μόνα τους.

Μήπως ο μοναχικός ύπνος κάνει τα παιδιά πιο φοβισμένα; Θα ήταν έκπληξη αν ο ύπνος μαζί με τους γονείς δεν μείωνε το άγχος αποχωρισμού του παιδιού – μια αντίδραση πανικού που προέρχεται από ένα πρωτόγονο τμήμα του εγκεφάλου, το οποίο επεξεργάζεται πληροφορίες σχετικά με το σωματικό πόνο (Panskepp 2000).

Είναι λογικό, λοιπόν, ότι τα παιδιά  βρίσκουν τον νυχτερινό αποχωρισμό ιδιαίτερα οδυνηρό. Για ένα πολύ μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι πρόγονοί μας ζούσαν ως κυνηγοί τροφοσυλλέκτες. Αν κατά την περίοδο αυτή, τα παιδιά έμεναν μόνα τους το βράδυ, θα ήταν εξαιρετικά ευάλωτα και ανυπεράσπιστα απέναντι στα   άγρια ζώα. Το να άφηνες εκείνη την εποχή  ένα παιδί μόνο του τη νύχτα σήμαινε εγκατάλειψη και (πολύ πιθανόν) θάνατο. Ο φόβος εξελίχθηκε για να κρατήσει τα παιδιά ασφαλή, κοντά σε άλλους ανθρώπους.

Ελάχιστα  παιδιά σήμερα χρειάζεται να ανησυχούν για μια πιθανή επίθεση από αρπακτικά ζώα. Αλλά η τάση να φοβούνται παραμένει, πόσο μάλλον όταν μερικά μικρά παιδιά δυσκολεύονται να διακρίνουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. Ως εκ τούτου, αυτά τα παιδιά μπορεί να έχουν περισσότερους νυχτερινούς φόβους (Zisenwine 2012) και το να  κοιμούνται μόνα τους μπορεί να κάνει τα πράγματα χειρότερα.

Σε μια μελέτη παρακολούθησης πάνω από 900 παιδιών από το Κεμπέκ, ξεκινώντας από την ηλικία των δύο ετών, η Valérie Simard και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που κοιμόντουσαν στα κρεβάτια των μητέρων τους ήταν λιγότερο πιθανό να υποφέρουν από εφιάλτες στα επόμενα χρόνια (Simard et al 2008).

Η παραπάνω σύνδεση είναι ιδιαιτέρως ενδεικτική αλλά όχι αποδεδειγμένη. Ίσως τα παιδιά που κοιμούνται με άλλους  να έχουν και  άλλα πλεονεκτήματα που μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης εφιαλτών. Ωστόσο, ένα πράγμα είναι  αναμφισβήτητο. Ακόμα και αν το παιδί σας κοιμάται μαζί με τα μέλη της οικογένειας, οι νυχτερινοί του φόβοι και οι αγωνίες θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Παρά το γεγονός ότι τα παιδιά στην αυστραλιανή μελέτη επιλέχθηκαν από τον γενικό πληθυσμό (σε αντίθεση με την ψυχιατρική πρακτική ή με τις κλινικές ύπνου), οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι περίπου το 10% των παιδιών που βίωναν φόβους κατά τη διάρκεια της νύχτας πληρούσαν  τα κριτήρια εμφάνισης  κάποιας αγχώδους διαταραχής.

Επιπλέον, η μελέτη της Simard και των συνεργατών της διαπιστώνει μία ισχυρή σύνδεση μεταξύ άγχους και άσχημων ονείρων. Τα παιδιά δεκαεπτά μηνών  που είχαν χαρακτηριστεί από τις μητέρες τους αγχώδη, δύσκολα, ή συναισθηματικά διαταραγμένα ήταν πιο πιθανό από ότι τα άλλα παιδιά να έχουν άσχημα όνειρα στην ηλικία των 29 μηνών (Simard et al 2008).

Οι ερευνητές εικάζουν ότι μερικά παιδιά, αυτά που είναι πιο συνεσταλμένα ή αγχώδη, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να παρουσιάσουν χρόνιους εφιάλτες και άλλα ψυχολογικά προβλήματα. Αν οι γονείς αντιμετωπίσουν τους φόβους των παιδιών τους σε νεαρή ηλικία θα μπορέσουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αποφύγουν τα συναισθηματικά προβλήματα αργότερα στη ζωή τους.

Η αντιμετώπιση των νυχτερινών φόβων του παιδιού σας μπορεί επίσης να το βοηθήσει να κοιμάται περισσότερο τα βράδια. Τα παιδιά που υποφέρουν από νυχτερινούς φόβους μπορεί να υποφέρουν από προβλήματα την ώρα του ύπνου και από συχνά νυχτερινά ξυπνήματα.

Τέλος, θα πρέπει να λαμβάνουμε  υπόψη ότι κάθε άνθρωπος έχει την τάση να αντιδρά σε συναισθηματικά ερεθίσματα όταν η μέρα τελειώνει. Τα πειράματα δείχνουν ότι η αμυγδαλή – μια περιοχή του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τις  συναισθηματικές εκδηλώσεις – γίνεται υπερδραστήρια όταν είμαστε κουρασμένοι  (Yoo et al 2007, Maski και Kothar 2013). Είναι φυσιολογικό να εμφανίζονται αρνητικά συναισθήματα  το βράδυ.

Γιατί τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια για να αντιμετωπίσουν τους νυχτερινούς τους φόβους

Οι ενήλικες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν τους φόβους και τα άγχη τους. Όταν οι ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας πηγαίνουν για ύπνο νιώθοντας μοναξιά,θλίψη, ή νιώθοντας ότι έχουν χάσει τον έλεγχο, παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης (της λεγόμενης και ορμόνης του στρες) την επόμενη μέρα (Adam et al 2006).

Αν αυτή είναι η εμπειρία των ενηλίκων πώς πρέπει να νιώθει ένα παιδί που μάλιστα δεν έχει τις ικανότητες ενός ενήλικα να αντιμετωπίσει τα συναισθήματά του;

Για να αντιμετωπίσει με επιτυχία  τους νυχτερινούς φόβους  και το άγχος του αποχωρισμού, ένα παιδί χρειάζεται:

  • Την σωστά ανεπτυγμένη  αίσθηση του χρόνου («πότε θα ξαναδώ τη μαμά;»)
  • Την ικανότητα να ελέγχει τις συναισθηματικές του παρορμήσεις
  • Την ικανότητα να διακρίνει το φαίνεσθαι από την πραγματικότητα
  • Την ικανότητα της συνειδητής λογικής, ώστε να εμπιστεύεται τα ορθολογικά συμπεράσματα έναντι των όποιων παραπλανητικών αισθητηριακών πληροφοριών («αυτός ο σκοτεινός όγκος  στο πάτωμα μπορεί να μοιάζει με ένα τέρας, αλλά ξέρω ότι στην πραγματικότητα είναι ένας  σωρός από ρούχα»)

Τα περισσότερα παιδιά  αναπτύσσουν αυτές τις ικανότητες όταν είναι 5-6 ετών- στην ηλικία δηλαδή κατά την οποία οι μετωπιαίοι λοβοί αρχίζουν να ωριμάζουν (Eliot 2000). Οι μετωπιαίοι λοβοί του εγκεφάλου μας επιτρέπουν να εξάγουμε λογικά συμπεράσματα, να λύνουμε προβλήματα, και να προγραμματίζουμε . Μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε με τα ανεπεξέργαστα συναισθήματα που νιώθουμε.

H συνέπεια είναι τώρα σαφής. Όταν φοβισμένα νήπια και παιδιά προσχολικής ηλικίας αφήνονται να φροντίσουν τον εαυτό τους, δεν ξέρουν πώς να ηρεμήσουν από μόνα τους. Ακόμα και αφού τα παιδιά αναπτύξουν την ικανότητα να εκλογικεύουν  τα συναισθήματά τους, είναι αυτονόητο ότι δεν μπορούν να εφεύρουν τη δική τους αποτελεσματική θεραπεία για την διαχείριση του φόβου τους.

Επιπλέον, κάποια παιδιά είναι εγγενώς πιο συνεσταλμένα από ό, τι άλλα. Η φυσιολογία αυτών των παιδιών μπορεί να τα οδηγήσει σε μειονεκτική θέση όσον αφορά στην αντιμετώπιση των δικών τους φόβων.

Ιδιοσυγκρασιακά συνεσταλμένα παιδιά τείνουν να έχουν περισσότερους καρδιακούς παλμούς σε ηρεμία και υψηλότερα επίπεδα της ορμόνης του στρες. Δείχνουν, ακόμη, μεγαλύτερη εγκεφαλική δραστηριότητα στο δεξιό μετωπιαίο λοβό, όπου γίνεται η επεξεργασία των φόβων και των  αγωνιών τους (Eliot 2000).

Επιπροσθέτως, οι μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι η αμυγδαλή, το μέρος του εγκεφάλου που μας λέει πότε πρέπει να φοβόμαστε, είναι πιο ευαίσθητη ή «ενεργοποιήσιμη» στα δειλά παιδιά (Fox et al 2005, Eliot 2000). Αυτά τα παιδιά μπορούν να μάθουν να είναι λιγότερο φοβισμένα αρκεί οι γονείς τους να τους προσφέρουν  την ευαίσθητη, ευγενική ενθάρρυνση τους.

Ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα ;

Τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια από  κάποιον ευαίσθητο ενήλικο για να αντιμετωπίσουν τους  νυχτερινούς φόβους.

Χρειάζονται κάποιον να τα καθησυχάσει, να τους παρέχει μια αίσθηση ασφάλειας και να τους δείξει πώς να ξεπεράσουν  τους νυχτερινούς τους φόβους.

Εν ολίγοις, τα παιδιά χρειάζονται κάποιον να τους προσφέρει ευαίσθητη και ορθολογική ανατροφή.

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να ξεπεράσει τους νυχτερινούς του φόβους

  • Πάντα να αμφισβητείτε συμβουλές για την ανατροφή των παιδιών που ενθαρρύνουν τους γονείς να αφήνουν τα ανήσυχα παιδιά  μόνα τους τη νύχτα. Όπως προαναφέρθηκε, τα παιδιά στερούνται των μέσων ώστε να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις από μόνα τους. Ακόμη και υποστηρικτές της μεθόδου ύπνου»cry-it-out» (δηλαδή να αφήνουμε το παιδί να κλαίει) προειδοποιούν ότι τέτοιες προσεγγίσεις είναι ακατάλληλες για βρέφη και μικρά παιδιά που είναι ιδιαίτερα φοβισμένα ή ανήσυχα (France και Blampied 1999, Owens et al 1999).
  • Συζητήστε με τα παιδιά σχετικά με τη διαφορά ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα και αποδείξτε τους ότι δεν υπάρχει κάποιο τέρας στην ντουλάπα. Όπως προαναφέρθηκε, τα παιδιά που δυσκολεύονται να διακρίνουν την πραγματικότητα από τη φαντασία μπορεί να κινδυνεύουν περισσότερο από νυχτερινούς φόβους  (Zisenwine et al 2012).
  • Εξετάστε τις πηγές του καθημερινού άγχους. Τα παιδιά που είναι αγχωμένα καθημερινά για το σχολείο, τον χωρισμό των γονέων και τα λοιπά, είναι πιο πιθανό να φοβούνται το σκοτάδι και την ιδέα να κοιμηθούν μόνα τους  (Gregory and Eley 2005). Μπορείτε να μειώσετε τους νυχτερινούς φόβους του παιδιού σας με το να το βοηθήσετε στην αντιμέτωπη των καθημερινών στρεσογόνων παραγόντων.
  • Επανεξέταση  των απαιτήσεων και του χρονοδιαγράμματος ύπνου του παιδιού σας. Μερικές φορές, οι γονείς υπερεκτιμούν πόσο ύπνο χρειάζονται τα παιδιά τους. Ως αποτέλεσμα, στέλνουν τα παιδιά τους για ύπνο πολύ πριν αυτά μπορέσουν να κοιμηθούν. Τα παιδιά αφήνονται για ώρα στο σκοτάδι δίνοντας περισσότερο χρόνο στους φόβους της νύχτας να κατοικήσουν στο μυαλό τους (Ferber 1995).
  • Αποφύγετε τρομακτικές εικόνες, ιστορίες και τηλεοπτικά προγράμματα, ιδίως πριν από την ώρα του ύπνου. Αυτό περιλαμβάνει και την παθητική έκθεση, όταν το παιδί είναι παρόν, την ώρα που εσείς παρακολουθείτε ένα πιθανόν επιβλαβές πρόγραμμα στην τηλεόραση. Μία πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι τα παιδιά ηλικίας 5-6 χρονών που εκτίθενται σε ενήλικα τηλεοπτικά προγράμματα, ακόμα και στις βραδινές ειδήσεις, κοιμούνται συνολικά λιγότερο και παρουσιάζουν διαταραχές ύπνου (Paavonen et al 2006).
  • Καταπολεμήσετε το φόβο με την δύναμη της επαφής. Η φυσική στοργή εξαλείφει το άγχος του αποχωρισμού (Panskepp 2006).
  • Προσφέρετε στο παιδί σας παιχνίδια όπως ένα μαλακό ζωάκι ή μια κούκλα. Υπάρχουν πειραματικές ενδείξεις ότι αυτή η παλιά μέθοδος βοηθά πράγματι: Σε μια μελέτη, σε μία τυχαία επιλογή από παιδιά που φοβόντουσαν εύκολα δόθηκε δώρο ένα παιχνίδι κουταβάκι. Τα παιδιά αυτά παρουσίασαν λιγότερους νυχτερινούς φόβους και προβλήματα ύπνου από ό, τι τα παιδιά στην ομάδα ελέγχου. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε είτε το παιχνίδι παρουσιάστηκε ως προστάτης είτε ως ένα πλάσμα που χρειαζόταν  προστασία (Kushnir και Sadeh 2012).
  • Προσπαθήστε να είστε υπομονετικοί. Αν κατά την διάρκεια της νύχτας οι φόβοι του παιδιού σας, σας στερούν  τον ύπνο, είναι φυσικό να αισθάνεστε δυσαρέσκεια. Αλλά είναι σημαντικό να μην κατευθύνετε το θυμό ή την ενόχλησή σας στο παιδί σας. Εάν το παιδί σας αισθανθεί απόρριψη, αυτό θα εντείνει το άγχος του αποχωρισμού και θα κάνει τα πράγματα χειρότερα.
  • Ανταποκριθείτε αμέσως στους εφιάλτες. Βεβαιώστε το παιδί σας ότι ο εφιάλτης δεν ήταν πραγματικός, και εξηγήστε του ότι ο καθένας έχει εφιάλτες μερικές φορές. Όσο πιο γρήγορα ξεχάσει ένα τρομακτικό όνειρο, τόσο πιο γρήγορα το παιδί σας μπορεί να πάει πίσω για ύπνο.
  • Αφήστε ένα φωτάκι ανοιχτό την νύχτα. Καθώς εσείς και το παιδί σας μαθαίνετε να αντιμετωπίζετε τους φόβους της νύχτας μπορείτε σταδιακά να μεταβείτε σε πιο σκοτεινούς φωτισμούς(Glaze 2004). Προσοχή όμως:  Βρείτε ένα φως νύχτας που εκπέμπει απαλό και ζεστό φως, όχι κάποιο σε μπλε απόχρωση. Ο μπλε φωτισμός αναστέλλει την παραγωγή της μελατονίνης στον εγκέφαλο  και έτσι μπορεί να αποτρέψει το παιδί σας από το να αισθανθεί υπνηλία .
  • Γίνετε το μοντέλο μιας ήρεμης και με αυτοπεποίθηση συμπεριφοράς Όταν το παιδί σας έρχεται σε σας φοβισμένο, να είστε  θερμοί, με ευαισθησία και κατανόηση. Πείτε του ότι αντιλαμβάνεστε τον φόβο του και ότι όλοι φοβούνται μερικές φορές. Αλλά μην αφήνετε την ενσυναίσθηση να μετατραπεί σε υπερπροστατευτικότητα. Πολλά ζώα, από τα πουλιά μέχρι τους πιθήκους, είναι ευαίσθητα στις κοινωνικές νύξεις που είναι σχετικές με το φόβο (Zentall και Galef 1988). Θα αντιμετωπίσουν τους φόβους τους,  βλέποντας τους υπολοίπους ως μοντέλα. Τα παιδιά δεν αποτελούν εξαίρεση. Αν το παιδί σας πιστεύει ότι είστε ανήσυχος ή αγχωμένος, μπορεί να γίνει πιο φοβισμένο.
  • Δείξτε στο παιδί σας πώς να χαλαρώνει. Για παράδειγμα, καθώς θα παρηγορείτε ένα παιδί που κλαίει μπορείτε να του δείξετε ασκήσεις αναπνοής. Σε μια μελέτη με στόχο τη μείωση του άγχους σε μικρά παιδιά τα οποία έπρεπε να υποβληθούν σε κάποια ιατρική επέμβαση, οι ερευνητές δίδαξαν τα παιδιά πώς να παίρνουν  αργές, βαθιές αναπνοές εκπνέοντας μέσα σε καραμούζες (Jay et al 1987). Αυτές οι ασκήσεις αναπνοής μείωσαν το αίσθημα  δυσφορίας στο 40% των παιδιών.
  • Καταπολεμήστε τις τρομακτικές σκέψεις χρησιμοποιώντας εικόνες ευτυχίας, ασφάλειας ή ανδρείας. Όταν το παιδί σας φοβάται, βοηθήστε το να αισθανθεί ευτυχισμένο ή ότι έχει τον έλεγχο της κατάστασης. Για παράδειγμα ενθαρρύνετε το να φανταστεί ότι παίζει με το αγαπημένο του ζωάκι. Μπορείτε ακόμα να μάθετε το παιδί σας να λέει στον εαυτό του ότι είναι γενναίο. Οι τεχνικές αυτές διερευνήθηκαν σε προαναφερθείσα έρευνα (Jay et al 1987).
  • Μάθετε στο παιδί σας μεθόδους αντιμετώπισης μέσω των παιχνιδιών ρόλων. Πολλά παιδιά ξεπέρασαν τον φόβο των ιατρικών εξετάσεων παίζοντας τον γιατρό. Μπορείτε να εφαρμόσετε αυτήν την προσέγγιση και για τους νυχτερινούς φόβους του παιδιού. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, μιλήστε για τους φόβους του παιδιού σας και συζητήστε μαζί του πώς μπορεί να τους εξουδετερώσει. Βοηθήστε το παιδί σας να εξασκήσει τις μεθόδους που αναφέρθηκαν παραπάνω ( να κάνει χαρούμενες σκέψεις, να λέει στον εαυτό του ότι είναι γενναίο, προβάρετε τεχνικές χαλάρωσης και την μετατροπή κάποιων τρομακτικών φανταστικών πλασμάτων σε κάτι ανόητο και μη απειλητικό.  Στη συνέχεια, δοκιμάστε ένα μικρό παιχνίδι ρόλων (Jay et al 1987). Αν έχετε άλλο ενήλικα είτε κάποιο μεγαλύτερο παιδί  που μπορεί να βοηθήσει, οι δύο σας μπορείτε να υποδυθείτε τους ρόλους του φοβισμένου παιδιού και του βοηθητικού γονέα. Ο γονέας δείχνει στο παιδί πώς να αντιμετωπίσει τον φόβο του  κατά την διάρκεια της νύχτας, και το παιδί προσπαθεί να επαναλάβει κάθε τεχνική. Μετά από αυτό, μπορείτε να βάλετε το παιδί να παίξει το ρόλο του παρηγορητικού ενηλίκου, ενώ εσείς ή ένα αγαπημένο του παιχνίδι, μπορεί να παίξει τον ρόλο του  φοβισμένου παιδιού .
  • Κατά την διάρκεια της μέρας δημιουργήστε ιστορίες, όπου ο πρωταγωνιστής (ο αγαπημένος ήρωας ή φανταστικός χαρακτήρας του παιδιού σας) υπερνικά τους νυχτερινούς του φόβους. Αυτή η τεχνική ονομάζεται ιστορία απευαισθητοποίησης και έχει σχεδιαστεί για να κάνει τα παιδιά λιγότερο φοβισμένα ζητώντας τους να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους σε μικρά βήματα (King et al 2001). Ξεκινήστε με την αφήγηση μιας ιστορίας η οποία δεν έχει κανένα τρομακτικό στοιχείο. Στη συνέχεια, εισάγετε κάτι που είναι πάρα πολύ λίγο τρομακτικό. Για παράδειγμα, αν το παιδί σας φοβάται τις αράχνες, μπορείτε να προσθέσετε μια πολύ μικρή, μη απειλητική αράχνη  στην ιστορία (η οποία μάλιστα κρατά κάποια απόστασή από τον ήρωα). Ο ήρωας ανταποκρίνεται με επιτυχία στην άσκηση των τεχνικών διαχείρισης του φόβου που αναφέρθηκαν παραπάνω. Αν αυτή η ιστορία δεν προκαλεί αγωνία στο παιδί σας, μπορείτε να εντείνετε το τρομακτικό στοιχείο στην επόμενη ιστορία, ίσως κάνοντας την αράχνη να έρθει λίγο πιο κοντά. Με τον τρόπο αυτό, θα μπορέσετε σταδιακά να απευαισθητοποιήσετε το παιδί σας.
  • Αν το παιδί σας υποφέρει από έντονο φόβο την νύχτα, συμβουλευτείτε έναν γιατρό ή έναν επαγγελματία θεραπευτή. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά με προβλήματα τη νύχτα συχνά υποφέρουν από διάφορα προβλήματα και κατά τη διάρκεια της ημέρας, συμπεριλαμβανομένων προβλημάτων  ανησυχίας,  παρορμητικότητας, και της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής (Kushnir et al 2014). Ένας ειδικός μπορεί να συστήσει ένα θεραπευτικό πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού σας.

Gwen Dewar, Ph.D.
Πηγή :  http://www.parentingscience.com/
Φωτογραφία : tears by fairuz othman, on Flickr

Μοιραστείτε το