παιδί γονείς - ανάπτυξη της ομιλίας και γλώσσας

Ορόσημα στην ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας

Σε αυτό το άρθρο:

Πώς αναπτύσσονται η ομιλία και η γλωσσική ικανότητα

Τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής, όταν ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και ωριμάζει, είναι τα πιο κρίσιμα για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων της ομιλίας και της γλώσσας. Αυτές οι δεξιότητες αναπτύσσονται καλύτερα μέσα από την συνεχή επαφή με την ομιλία και τον λόγο άλλων ανθρώπων, σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε εικόνες και ήχους. Υπάρχουν συγκεκριμένες κρίσιμες περίοδοι για την ανάπτυξη του λόγου κατά τις οποίες το βρέφος ή το μικρό παιδί αφομοιώνει καλύτερα την γλώσσα. Αν οι περίοδοι αυτές περάσουν χωρίς την απαιτούμενη έκθεση σε μια γλώσσα, η εκμάθησή της αργότερα θα είναι πολύ πιο δύσκολη.

Ποια είναι τα ορόσημα ανάπτυξης της ομιλίας και της γλώσσας;

Τα πρώτο σημάδι επικοινωνίας είναι όταν το παιδί μαθαίνει να κλαίει για να ζητήσει φαγητό, συντροφιά ή παρηγοριά. Τα νεογέννητα μαθαίνουν ακόμα να αναγνωρίζουν σημαντικούς ήχους στην ζωή τους,  όπως η φωνή της μητέρας τους. Καθώς μεγαλώνουν τα μωρά μπορούν να διαχωρίζουν τους ήχους που συνθέτουν τις λέξεις της γλώσσας τους. Μέχρι την ηλικία των έξι μηνών, τα περισσότερα μωρά αναγνωρίζουν τους ήχους της μητρικής τους γλώσσας.

Υπάρχουν διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη της ομιλίας. Ωστόσο, όλα τα παιδιά ακολουθούν μια φυσική πρόοδο ή ακολουθία προς την τελειοποίηση των γλωσσικών τους ικανοτήτων. Παρακάτω στο άρθρο υπάρχει μία λίστα ελέγχου των φυσιολογικών ορόσημων ανάπτυξης για παιδιά ως πέντε ετών. Αυτά τα ορόσημα βοηθούν τους γιατρούς και τους άλλους ειδικούς να καθορίσουν αν το παιδί χρειάζεται κάποια βοήθεια ή αν βρίσκεται στον σωστό δρόμο. Πολλές φορές η καθυστέρηση οφείλεται σε απώλεια της ακοής ενώ άλλες σε διαταραχές της ομιλίας και της γλώσσας.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των διαταραχών ομιλίας και των γλωσσικών διαταραχών;

Τα παιδιά που δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι λένε οι άλλοι ( δεκτική γλώσσα) ή να εκφράσουν τις σκέψεις τους (εκφραστική γλώσσα) μπορεί να υποφέρουν από κάποια γλωσσική διαταραχή. Η ειδική γλωσσική διαταραχή (S.L.I.) για παράδειγμα εμποδίζει την ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων κάποιων παιδιών, τα οποία μπορεί να μην  μιλήσουν μέχρι και το τρίτο ή τέταρτο έτος τους.

Τα παιδιά που δυσκολεύονται να παράγουν τους σωστούς ήχους, που διστάζουν να μιλήσουν ή που τραυλίζουν μπορεί να έχουν  διαταραχές ομιλίας. Τα παιδιά με εξελικτική απραξία του λόγου, για παράδειγμα, δεν μπορούν να συνδέσουν σωστά ήχους και συλλαβές ώστε να σχηματιστούν οι λέξεις.

Τι να κάνω αν η ανάπτυξη της ομιλίας και του λόγου του παιδιού μου έχει καθυστερήσει;

Αν έχετε κάποια ανησυχία μιλήστε με τον γιατρό σας. Αυτός μπορεί να σας παραπέμψει σε κάποιον λογοθεραπευτή ή λογοπαιδικό. Ο λογοθεραπευτής μπορεί να εντοπίσει και να θεραπεύσει τις διαταραχές του λόγου και να σας ενημερώσει για την επικοινωνιακή αλλά και την γενικότερη ανάπτυξη του παιδιού σας. Υπάρχουν κατάλληλα προφορικά τεστ αξιολόγησης ενώ πραγματοποιείται και εξέταση της ακοής, αφού συχνά ένα ακουστικό πρόβλημα επηρεάζει την ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας. Ανάλογα με τα αποτελέσματα των παραπάνω εξετάσεων, ο λογοθεραπευτής μπορεί να προτείνει ασκήσεις στο σπίτι που ενισχύουν την ανάπτυξη του παιδιού σας, ομαδική ή ατομική λογοθεραπεία, επίσκεψη σε ωτορινολαρυγγολόγο για περαιτέρω εξέταση της ακοής, ή επίσκεψη σε αναπτυξιακό ψυχολόγο ο οποίος θα αξιολογήσει την ψυχολογική ανάπτυξη του βρέφους ή του παιδιού σας.

Τι έρευνα πραγματοποιείται σχετικά με τα αναπτυξιακά προβλήματα στην γλωσσική ικανότητα και στην ομιλία;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ινστιτούτο Κώφωσης και Λοιπών Διαταραχών Επικοινωνίας National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD) είναι υπεύθυνο για ένα μεγάλο εύρος ερευνών ώστε να κατανοηθεί καλύτερα η εξέλιξη των διαταραχών της ομιλίας και της γλώσσας, να βελτιωθούν οι δυνατότητες έγκαιρης διάγνωσής τους και να εξευρεθούν καταλληλότερες θεραπείες. Ένα διαρκές πεδίο έρευνας είναι η αναζήτηση τρόπων διάγνωσης και διαχωρισμού των ποικίλων τύπων λεκτικών καθυστερήσεων. Προκειμένου να βελτιωθούν οι διαγνωστικές εξετάσεις, μια μελέτη παρακολουθεί 4000 παιδιά και συλλέγει δεδομένα, καθώς εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια και συμπτώματα γλωσσικών διαταραχών. Επιπλέον έρευνες αναζητούν τον συσχετισμό ανάμεσα σε διάφορες γενετικές μεταλλάξεις και σε ελαττώματα της ομιλίας.

Ερευνητές του NIDCD ανακάλυψαν μια γενετική παραλλαγή, η οποία συνδέεται με την εμφάνιση της ειδικής γλωσσικής διαταραχής, μιας πάθησης που εμποδίζει την σωστή χρήση των λέξεων από τα παιδιά, και καθυστερεί την ανάπτυξη των γλωσσικών τους ικανοτήτων καθ’ όλη την διάρκεια των σχολικών χρόνων. Το εύρημα αυτό είναι το πρώτο που συσχετίζει μια συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη με οποιοδήποτε είδος κληρονομικής γλωσσικής βλάβης. Αναζητείται ακόμα, ο ρόλος της μετάλλαξης αυτής στην εμφάνιση δυσλεξίας, αυτισμού και διαταραχών εκφοράς λόγου.

Μια άλλη μελέτη εξετάζει τον τρόπο με τον η κώφωση επιδρά στον εγκέφαλο και τον αναγκάζει να προσαρμόσει την “καλωδίωση” του. Μέχρι στιγμής έχει βρεθεί ότι ενήλικες που είναι κωφοί αντιδρούν γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια από αυτούς που ακούν, όταν παρατηρούν κινούμενα αντικείμενα. Η συνεχιζόμενη μελέτη εξερευνά την έννοια της “πλαστικότητας του εγκεφάλου” – τις μεθόδους με τις οποίες το μυαλό μας επηρεάζεται από την κατάσταση της υγείας και τις εμπειρίες της ζωής μας –  και πώς αυτή μπορεί να βοηθήσει στην δημιουργία καλύτερων μαθησιακών στρατηγικών που ενισχύουν την λεκτική και γλωσσική ανάπτυξη στις μικρές ηλικίες.

Σε ένα πρόσφατο συνέδριο του NIDCD συγκεντρώθηκαν ειδικοί, για να εξετάσουν ζητήματα σχετικά με μια ομάδα παιδιών με αυτισμό, τα οποία δεν είχαν αναπτύξει κάποια λειτουργική γλώσσα μέχρι τα 5 τους. Επειδή τα παιδιά αυτά ήταν τελείως διαφορετικά μεταξύ τους, χωρίς κάποιες κοινές γνωστικές αδυναμίες ή προτερήματα, η ανάπτυξη προτύπων αξιολόγησης και μεθόδων θεραπείας υπήρξε πολύ δύσκολη. Στο συνέδριο, παρουσιάστηκαν στους ειδικούς  οι προκλήσεις, τις οποίες αντιμετωπίζουν καθημερινά τα παιδιά αυτά, και αναζητήθηκαν κενά και προοπτικές  για τις μελλοντικές έρευνες.

Τι είναι η φωνή, η ομιλία και η γλώσσα;

Η φωνή, η ομιλία και η γλώσσα είναι τα εργαλεία που έχουμε για να επικοινωνούμε μεταξύ μας.

Φωνή, είναι ο ήχος που παράγεται όταν ο αέρας που βγαίνει από τους πνεύμονες δονεί τις φωνητικές χορδές του λάρυγγά μας.

Ομιλία, είναι ένας από τους τρόπους να εκφράσουμε την γλώσσα. Είναι η συντονισμένη κίνηση της γλώσσας, των χειλιών, του σαγονιού και της φωνητικής οδού για την παραγωγή των ήχων που συνθέτουν τις λέξεις μιας γλώσσας.

Γλώσσα είναι ένα σύνολο κοινών κανόνων που επιτρέπει στους ανθρώπους να εκφράζουν ένα νόημα ή τις ιδέες τους. Η γλώσσα μπορεί να εκφραστεί με την γραφή, την ζωγραφική, το τραγούδι, ή ακόμα και τις χειρονομίες.

Πίνακας ελέγχου της ακοής και της επικοινωνίας του παιδιού σας

 

[raw]
Από την γέννηση στους 3 μήνες
Αντιδρά σε δυνατούς ήχους
Ηρεμεί και χαμογελά όταν του μιλάνε
Όταν κλαίει αναγνωρίζει την φωνή σας και ηρεμεί
Σταματά ή συνεχίζει να τρώει, σαν αντίδραση στους ήχους.
Εκφέρει ήχους απόλαυσης
Έχει διαφορετικό κλάμα, για διαφορετικές ανάγκες
Χαμογελά όταν σας βλέπει
4 ως 6 μηνών
Ακολουθεί τους ήχους με το βλέμμα του
Αντιδρά στην αλλαγή του τόνου της φωνής σας
Παρατηρεί παιχνίδια που βγάζουν ήχους
Προσέχει την μουσική
Βγάζει φωνούλες με τρόπο που θυμίζει ομιλία, χρησιμοποιώντας διαφορετικούς ήχους και φθόγγους όπως τα Π, ΜΠ, Μ
Γελάει
Βγάζει φωνούλες όταν ενθουσιάζεται ή δυσαρεστείται
Γουργουρίζει όταν είναι μόνο του ή όταν παίζει μαζί σας
7 μηνών ως 1 έτους
Διασκεδάζει με παιδικά παιχνίδια, όπως το «κου κου, τσα»και το «κόλλα το»
Γυρνάει το κεφάλι προς την πηγή των ήχων
Ακούει όταν του μιλάτε
Καταλαβαίνει κάποιες βασικές λέξεις όπως ποτήρι, χυμός, παπούτσι κτλ
Ακούει σε καλέσματα (πχ. έλα εδώ)
Μιλάει με μικρά ή μεγαλύτερα σύνολα ήχων (τατα, παπα, μπιμπιμπι )
Προσπαθεί να αποσπάσει και να διατηρήσει την προσοχή πάνω του, χρησιμοποιώντας ήχους και «ομιλία»
Μιμείται διαφορετικούς ήχους
Χρησιμοποιεί μια-δυο λέξεις ως τα γενέθλια του ( μαμά, μπαμπάς, γεια)
1 ως 2 ετών
Γνωρίζει κάποια μέρη του σώματος και τα δείχνει όταν το ρωτήσουν
Εκτελεί απλές «εντολές» και απαντά σε μικρές ερωτήσεις ( πέτα την μπάλα, που είναι τα παπούτσια σου;)
Του αρέσουν μικρές ιστορίες, τραγούδια και ρυθμοί.
Δείχνει τις εικόνες των βιβλίων, αν του το ζητήσετε
Εμπλουτίζει τακτικά το λεξιλόγιό του
Χρησιμοποιεί ερωτήσεις μιας ή δύο λέξεων ( «πού γάτα;», «πάμε;»κτλ)
Ενώνει σωστά δυο λέξεις ( θέλω φαγητό )
Χρησιμοποιεί διάφορα σύμφωνα στην αρχή των λέξεων
2 ως 3 ετών
Έχει μια λέξη σχεδόν για τα πάντα
Χρησιμοποιεί φράσεις 2-3 λέξεων για να περιγράψει ή να ζητήσει πράγματα
Χρησιμοποιεί τους φθόγγους κ, γκ, φ, τ, ντ, ν
Γίνεται κατανοητός/ή από την οικογένεια και τους φίλους
Ζητάει ή δείχνει τα αντικείμενα με το όνομά τους
3 ως 4 ετών
Σας ακούει όταν το φωνάζετε από άλλο δωμάτιο
Ακούει την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο στην ίδια ένταση με την υπόλοιπη οικογένεια
Απαντάει σε ερωτήσεις τύπου Ποιος, Πού, Γιατί, Τι
Μιλάει για τα παιχνίδια στον παιδικό σταθμό ή στο σπίτι με τους φίλους του
Χρησιμοποιεί προτάσεις με τέσσερις ή πέντε λέξεις
Μιλάει με άνεση χωρίς να επαναλαμβάνει τις συλλαβές
4 ως 5 ετών
Προσέχει τις μικρές ιστορίες, και απαντά σε ερωτήσεις σχετικά με αυτές
Ακούει και καταλαβαίνει τα περισσότερα από αυτά που λέγονται στο σπίτι ή στο σχολείο
Χρησιμοποιεί λεπτομερείς προτάσεις
Διηγείται ιστορίες χωρίς να ξεφεύγει από το θέμα
Επικοινωνεί άνετα με παιδιά και ενήλικες
Προφέρει σωστά πάνω από το 90% των συμφώνων και των διπλών φθόγγων
Χρησιμοποιεί ομοιοκαταληξίες
Αναγνωρίζει κάποια γράμματα ή αριθμούς
Χρησιμοποιεί ενήλικη γραμματική
[/raw]

O πίνακας είναι προσφορά του οργανισμού American Speech–Language–Hearing Association.


Πηγή : www.nidcd.nih.gov
Φωτογραφία : words_words_words_by_sugarcream on deviantart

Μοιραστείτε το