Παιδιά και ανάπτυξη του εγκεφάλου.Τι γνωρίζουμε για τη μάθηση των παιδιών.Μέρος δεύτερο.

Καθημερινή φροντίδα με στόχο την ανάπτυξη του εγκεφάλου

 

Έρευνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη του εγκεφάλου των μικρών παιδιών και την ετοιμότητα για το σχολείο προτείνουν τις παρακάτω τακτικές για τη φροντίδα των μικρών παιδιών:

  • Διασφαλίστε την ύπαρξη υγείας,ασφάλειας και καλής διατροφής: Θηλάστε, αν είναι εφικτό. Κάνετε τακτικές επισκέψεις στο γιατρό καθώς και τις απαραίτητες εξετάσεις. Φροντίστε για την ασφάλεια των χώρων όπου παίζουν τα παιδιά. Χρησιμοποιείστε παιδικό κάθισμα αυτοκινήτου όταν το παιδί σας μεταφέρεται με αυτοκίνητο.
  • Αναπτύξτε μια στενή και τρυφερή σχέση με τα παιδιά: Δείξτε τους ότι νοιάζεστε πολύ. Εκφράστε τη χαρά σας αποδεχόμενοι την προσωπικότητά τους. Βοηθήστε τα να νιώσουν σίγουρα και ασφαλή.
  • Ανταποκριθείτε: Το πώς ανταποκρίνεστε στα “σήματα” του μωρού έχει επίπτωση στο πώς μαθαίνει. Παρατηρήστε τους ρυθμούς και τις διαθέσεις του ακόμα και στις πρώτες του μέρες. Ανταποκριθείτε στα παιδιά είτε είναι χαρούμενα είτε λυπημένα. Προσπαθήστε να κατανοήσετε τι νιώθουν, τι σας λένε (με λόγια ή πράξεις) και τι προσπαθούν να κάνουν. Αγκαλιάστε τα και αγγίξτε τα, παίξτε μαζί τους ακολουθώντας το παιχνίδι τους. Αναγνωρίστε ότι κάθε παιδί είναι ξεχωριστό. Να θυμάστε ότι από τη γέννηση τα παιδιά έχουν διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες, ότι μεγαλώνουν με το δικό τους ρυθμό και ότι αυτός ο ρυθμός διαφέρει από παιδί σε παιδί. Ταυτόχρονα, να έχετε θετικές προσδοκίες σε σχέση με το τι μπορούν να κάνουν τα παιδιά και πιστέψτε ότι κάθε παιδί μπορεί να πετύχει.
  • Μιλήστε, διαβάστε και τραγουδήστε στα παιδιά: Είναι πολύ σημαντικό να τους παρέχετε ένα περιβάλλον όπου η γλώσσα έχει μείζονα ρόλο. Συζητήστε  με τα παιδιά. Τραγουδήστε τους, παίξτε μουσική ,διηγηθείτε ιστορίες και διαβάστε βιβλία. Ζητήστε από τα παιδιά προσχολικής ηλικίας να μαντέψουν τη συνέχεια μιας ιστορίας. Παίξτε παιχνίδια με λέξεις. Κάντε τους ερωτήσεις που απαιτούν κάτι περισσότερο από μια μονολεκτική απάντηση. Ζητήστε τους να περιγράψουν πράγματα που έχουν συμβεί στο παρελθόν ή μπορεί να συμβούν στο μέλλον. Φροντίστε να παρέχετε υλικά γραφής και ανάγνωσης όπως: μολύβια και χαρτί,βιβλία,περιοδικά και παιχνίδια. Αυτές οι εμπειρίες είναι κρίσιμες και οδηγούν στη  διαδικασία της μάθησης.
  • Ενθαρρύνετε την ασφαλή εξερεύνηση και το παιχνίδι: Δώστε στα παιδιά τις ευκαιρίες να κινηθούν, να εξερευνήσουν, να παίξουν. Βοηθήστε τα να εξερευνήσουν, επίσης, τις σχέσεις. Κανονίστε να περνάνε  χρόνο με συνομήλικα παιδιά αλλά και παιδιά άλλων ηλικιών και βοηθήστε τα να μάθουν να λύνουν τις διαφορές που αναπόφευκτα προκύπτουν σε αυτές τις ηλικίες.
  • Καθιερώστε συγκεκριμένες ρουτίνες: Δημιουργήστε ρουτίνες και τελετουργικά για συγκεκριμένες στιγμές κατά τη διάρκεια της μέρας όπως η ώρα του φαγητού ή του δείπνου. Προσπαθήστε να είστε συνεπείς ώστε τα παιδιά να γνωρίζουν ότι μπορούν να βασιστούν πάνω σας.
  • Να έχετε επαφή με όσους φροντίζουν το παιδί σας και με τον παιδικό σταθμό : Να έχετε σχέση με όποιον προσέχει το παιδί σας ή με τους δασκάλους του και να φροντίζετε να ενημερώνεστε για το τι κάνουν. Ειδικά σε μεταβατικές περιόδους να περνάτε χρόνο με το παιδί σας ενώ κάποιος το προσέχει. Οι σχέσεις του παιδιού εκτός οικογένειας και σπιτιού είναι εξαιρετικά σημαντικές.
  • Περιορίστε την τηλεόραση:Βάλτε όρια στο χρόνο που περνάνε τα παιδιά σας στην τηλεόραση καθώς και στο είδος προγραμμάτων που παρακολουθούν. Δεν υπάρχει καμία  επιστημονική απόδειξη ότι η τηλεόραση βοηθάει τα πολύ μικρά παιδιά να μάθουν κάτι. Για τα μεγαλύτερα σιγουρευτείτε ότι ελέγχετε τι βλέπουν και αν αποκομίζουν κάτι από αυτό.
  • Φροντίστε τον εαυτό σας: Μπορείτε να φροντίσετε σωστά τα παιδιά σας αν ασχολείστε και με τη φροντίδα του εαυτού σας. Μάθετε να αντιμετωπίζετε τα άγχη σας ώστε να βοηθήσετε τα παιδιά σας να κάνουν το ίδιο.

 

Τι συμβαίνει Τι μπορείτε να κάνετε Παράθυρο μάθησης
Όραση Τα βρέφη μπορούν να δουν καθαρά κατά τη γέννηση, ειδικά, αντικείμενα ή πρόσωπα σε απόσταση 25 εκατοστών. Η εστίαση και των δύο ματιών σε ένα αντικείμενο πιο μακριά,η ανάπτυξη της αντίληψης της προοπτικής και ο συντονισμός όρασης και χεριών απαιτούν περισσότερο χρόνο. Η φωτεινότητα και η κίνηση είναι ορατές σε οποιαδήποτε απόσταση Δε χρειάζεται να αγοράσετε φανταχτερά ή υψηλής αντίθεσης ασπρόμαυρα παιχνίδια για να κινητοποιήσετε την όραση του μωρού σας. Ωστόσο, η τακτική εξέταση των ματιών,ξεκινώντας ήδη από τις δύο εβδομάδες, μπορεί να ανιχνεύσει προβλήματα τα οποία εάν δε διορθωθούν μπορούν να οδηγήσουν ένα αδύναμο ή αχρησιμοποίητο μάτι να χάσει τις λειτουργικές συνδέσεις του με τον εγκέφαλο. Η όραση πρέπει να εξασκείται από πολύ νωρίς για να αναπτυχθεί σωστά. Η οπτική οξύτητα αναπτύσσεται από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των 6 ή 7 χρόνων. Η διοφθαλμική όραση αναπτύσσεται στις ηλικίες 1-3 ετών.
Συναισθήματα Κάποια από τα πρώτα κυκλώματα που δημιουργεί ο εγκέφαλος είναι αυτά που σχετίζονται με τα συναισθήματα Τα δύο πρώτα συναισθήματα είναι αντίθετα: ηρεμία και χαλάρωση σε αντίθεση με την ανησυχία και την ένταση. Μετά τους δύο μήνεςαυτά εξελίσσονται σε πιο πολύπλοκα συναισθήματα Παρέχετε αγάπη και φροντίδα και θα δοθεί έτσι στον εγκέφαλο του παιδιού σας το σωστό είδοςερεθισμάτων συναισθηματικού περιεχομένου. Η παραμέληση ενός μωρού μπορεί να δημιουργήσει εγκεφαλικά κύματα που μειώνουν τα θετικά συναισθήματα.Η κακοποίηση μπορεί να προκαλέσει αγωνία,εκτεταμένο στρες και μπορεί να βλάψει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο. Τα συναισθήματα αναπτύσσονται σε επίπεδα.Κάθε νέο επίπεδο είναι πιο πολύπλοκο από το προηγούμενο. Η αντίδραση στο στρες αναπτύσσεται αμέσως, από τη στιγμή της γέννησης μέχρι την ηλικία των 3 ετών. Η ενσυναίσθηση και η ζήλια ξεκινάνε να αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια του δεύτερου έτους ως τα 10 έτη περίπου.
Γλώσσα Πριν τη γέννηση το έμβρυο μαθαίνει τη χροιά της φωνής της μητέρας του. Κατά τη διάρκεια των πρώτων 6 ετών ο εγκέφαλός του θα χτίσει τα κυκλώματα που απαιτούνται για να αντιλαμβάνεται και να αναπαράγει πολύπλοκα γλωσσικά σχήματα. Ένα βρέφος 6 μηνών μπορεί να αναγνωρίζει τον ήχο όλων των φωνηέντων. Τα μωρά γεννιούνται με έμφυτο το ενδιαφέρον για την ανθρώπινη φωνή και με την τάση να παράγουν διάφορους ήχους. Το να μιλάει κανείς σε ένα μωρό, ειδικά με οξεία τραγουδιστή φωνή επιταχύνει τη διαδικασία μάθησης νέων λέξεων και βοηθά τα μωρά να συνδέσουν αντικείμενα με λέξεις. Οι γλωσσικές δεξιότητες είναι οξύτερες στα πρώτα χρόνια αλλά αναπτύσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Η αναγνώριση της ομιλίας ξεκινάει μετά τη γέννηση και συνεχίζει ως τα 6 ή 7 χρόνια. Το λεξιλόγιο ξεκινάει να γίνεται πλουσιότερο περίπου στα 2 έτη και συνεχίζει να εμπλουτίζεται κατά την ενήλικη ζωή.
Κίνηση Όταν γεννιούνται τα βρέφη κινούνται με έναν σπασμωδικό ανεξέλεγκτο τρόπο. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τεσσάρων ετών ο εγκέφαλος  χτίζει με λεπτομέρεια τα κυκλώματα που απαιτούνται για το πιάσιμο,το κάθισμα,το μπουσούλημα,το περπάτημα, το τρέξιμο και το πήδημα. Δώστε στα μωρά την ελευθερία να εξερευνήσουν μέσα σε λογικά ασφαλή όρια. Το να φτάνουν αντικείμενα βοηθά τον εγκέφαλο να αναπτύξει το συντονισμό χεριών-ματιών και βοηθάει τους μυς να μάθουν σχήματα και δράσεις.’Οταν το παιδί σας είναι έτοιμο,δραστηριότητες όπως η ζωγραφική ή η εκμάθηση βιολιού ή πιάνου θα το βοηθήσει να αναπτύξει τις δεξιότητες λεπτής κινητικότητας. Η ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων ξεκινά με τους μεγάλους μυς (όπως ο λαιμός,τα πόδια, τα χέρια) και προχωράει σταδιακά σε όλο και μικρότερους μυς (όπως τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών). Οι βασικές κινητικές δεξιότητες ξεκινάνε αμέσως μετά τη γέννηση. Η λεπτή κινητικότητα αρχίζει να αναπτύσσεται στο δεύτερο μισό του πρώτου χρόνου. Η ικανότητα των δαχτύλων για εκμάθηση κάποιου μουσικού οργάνου παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ηλικία των 5 ετών περίπου.

Από την : Judith Graham, Extension human development specialist.

Διόρθωση :  Leslie A. Forstadt, Ph.D. Child and Family Development Specialist.
Πηγή :http://umaine.edu/publications

Πηγές για τη συγγραφή του άρθρου:

Gopnic, A., Meltzoff, A., Kuhl, P. (1999). The Scientist in the Crib: What Early Learning Tells Us About the Mind, New York, NY: HarperCollins Publishers.
Nash J. M. “Fertile Minds.” Time, February 3, 1997, pp. 48-51.
Newberger, J. J. (1997). “New Brain Development Research: A Wonderful Window of Opportunity to Build Public Support for Early Childhood Education.” Young Children 52 (4), pp. 4-7.
Reis, H.T., Collins, W.A., & Berscheid, E. (2000). The relationship context of human behavior and development. Psychological Bulletin,126(6), 844-872.
Shonkoff, J.P., & Phillips, D.A. (Eds). (2000). From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development
National Academies’ Press. Retrieved from http://www.nap.edu/catalog/9824.html
Shore, R. (1997). Rethinking the Brain: New Insights into Early Development. New York, NY: Families and Work Institute, pp. 26-27.
Φωτογραφία :

Corpus-inside-the-Brain-III-by-Ton-Haex-on-Flickr

Μοιραστείτε το