Πώς συνδέεται η εκμάθηση μουσικής με την εκμάθηση ξένων γλωσσών

Η μουσική δίνει ψυχή στις καρδιές και φτερά στη σκέψη σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Η, δε, γλώσσα έχει θεωρηθεί ως ένας καθρέφτης ή ένα παράθυρο στο νου από τον Λοκ ως τον Λάιμπνιτς και από τον Μιλ ως τον Τσόμσκυ. Όπως γράφει ο Αμερικάνος ψυχολόγος Aniruddh Pattel: «Η γλώσσα και η μουσική μας καθορίζουν ως ανθρώπους».

Και οι δύο είναι πλευρές του ίδιου γνωστικού συστήματος. Υπάρχει μια πολύ απλή υπολογιστική λειτουργία του νου η οποία συνίσταται στην βήμα με βήμα σύνδεση βασικών στοιχείων, όπως οι λέξεις ή οι απλοί ήχοι και η παραγωγή ενός μεγαλύτερου δομημένου αντικειμένου, όπως είναι οι προτάσεις ή οι μελωδικές μουσικές φράσεις. Αυτή η λειτουργία υπάρχει  στο μυαλό αλλά πρέπει να συμβεί πριν η γλώσσα εξωτερικευτεί με τη μορφή προφορικού ή γραπτού λόγου και πριν η μουσική εκφραστεί μέσω μιας συναυλίας ή μέσω της απλής πράξης του κρατήματος του ρυθμού με το πόδι.

Όμως, υπάρχουν ερωτήσεις για τη σχέση μεταξύ μουσικής και γλώσσας όπως, για παράδειγμα, αν η μουσική εκπαίδευση επηρεάζει την ικανότητά μας σε γλωσσικά ζητήματα ή αν μας κάνει πιο ικανούς στην εκμάθηση μιας δεύτερης ή τρίτης γλώσσας. Από την άλλη, θα ήταν σημαντικό να ξέρουμε αν η άριστη γνώση δύο ή περισσότερων γλωσσών διευκολύνει την εκμάθηση κάποιου μουσικού οργάνου. Και αν οι άνθρωποι που είναι δίγλωσσοι, τρίγλωσσοι ή τετράγλωσσοι ακούν μουσική με διαφορετικό τρόπο.

Τα οφέλη της διγλωσσίας

Αρκετές έρευνες έχουν δείξει ότι και η διγλωσσία και η μουσική μελέτη και εξάσκηση προστατεύουν τους ανθρώπους από την εμφάνιση άνοιας και άλλων γνωστικών διαταραχών. Όπως διαπίστωσαν οι Καναδοί ψυχολόγοι Ellen Bialystok και Anne-Marie DePape σε ένα άρθρο τους το 2009 οι μηχανισμοί που είναι υπεύθυνοι για αυτό το φαινόμενο δεν είναι αντιληπτοί επαρκώς και μάλιστα όσοι σχετίζονται με τη μουσική κυρίως παρά με τη γλώσσα. Ωστόσο, υποδεικνύουν κάποιες ενδιαφέρουσες δυνατότητες.

Κάποιες από τις έρευνες επανεξετάστηκαν σε μια δημοσίευση του 2011 από την Φινλανδή μουσική και εκπαιδευτική ερευνήτρια Riia Milovanov και τους συναδέλφους της και αυτό που φάνηκε ήταν ότι η άριστη γνώση δύο γλωσσών και άνω όπως και η άριστη γνώση μουσικής απαιτούν υψηλότερα επίπεδα εκτελεστικού ελέγχου. Ο εκτελεστικός έλεγχος περιλαμβάνει τους μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για τη συνολική διαχείριση των γνωστικών πηγών και διαδικασιών. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι : η προσοχή, η ενεργός μνήμη, η συλλογιστική ικανότητα και η εναλλαγή ανάμεσα σε διαφορετικές γνωστικές εργασίες.

Άλλες μελέτες που εξετάστηκαν στο ίδιο άρθρο έδειξαν ότι η μουσική εκπαίδευση σχετίζεται με καλύτερες γλωσσικές δεξιότητες. Οι μαθητές με μουσικό υπόβαθρο ήταν καλύτεροι στην προφορά των ήχων μιας δεύτερης γλώσσας και στην αντίληψη των μικροαντιθέσεων μεταξύ των ήχων αυτής της ξένης γλώσσας.

Στενές συνδέσεις

Οι έρευνες έχουν ασχοληθεί κατά κύριο λόγο με τα οφέλη της μουσικής εκπαίδευσης στην προφορά και την αντίληψη των γλωσσικών ήχων. Σε μια σειρά μελετών, η Milovanov και οι συνάδελφοί της βρήκαν ότι σε παιδιά και ενήλικες που μιλάνε φινλανδικά η έφεση στη μουσική συνδέεται σημαντικά με καλύτερες δεξιότητες προφοράς στην αγγλική γλώσσα. Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί η μουσική και η γλώσσα μοιράζονται μερικώς τους ίδιους νευρολογικούς πόρους και τις ίδιες διόδους καθώς και επειδή οι άνθρωποι με μουσικές ικανότητες και σημαντική μουσική εκπαίδευση χρησιμοποιούν το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου τους (υπεύθυνο για την επεξεργασία της μουσικής) περισσότερο για την επεξεργασία των γλωσσικών ήχων.

Υπάρχουν κάποιες μελέτες που δείχνουν ότι υπάρχει εντοπισμός της επεξεργασίας του λόγου και της μουσικής σε διαφορετικά ημισφαίρια του εγκεφάλου, στο αριστερό για τη γλώσσα και στο δεξί για τη μουσική. Αντιθέτως, όμως, η Αμερικανίδα ψυχολόγος Diana Deutsch έδειξε ότι υπάρχει μια σημαντική σύνδεση ανάμεσα στη γνώση μανδαρινικών κινέζικων ή βιετναμέζικων ή οποιασδήποτε άλλης τονικής γλώσσας και στην ύπαρξη τέλειου ή απόλυτου αυτιού. Αυτή η ανακάλυψη υποδεικνύει ξανά μια στενή σχέση ανάμεσα στη μουσική και τον λόγο.

Ρυθμός και εγκέφαλος

Ωστόσο, ο λόγος είναι μόνο ένας τρόπος έκφρασης της γλώσσας. Σε μια πιο πρόσφατη μελέτη η Αμερικανίδα ερευνήτρια Reyna Gordon και οι συνεργάτες της βρήκαν ότι η αντίληψη του ρυθμού από τα παιδιά έχει, επίσης, σημαντική επίδραση στη χρήση διαφορετικών μορφολογικών και συντακτικών στοιχείων όπως, για παράδειγμα, στη χρήση ρημάτων σε παρελθοντικό χρόνο.

Παλαιότερες μελέτες συνέκριναν τις αντιδράσεις του εγκεφάλου σε προτάσεις που έληγαν σε «αταίριαστες» λέξεις και σε μουσικές φράσεις που τελείωναν με μια απροσδόκητη «αταίριαστη» συγχορδία. Οι ερευνητές βρήκαν ότι οι αντιδράσεις του εγκεφάλου παρουσίασαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις υποδεικνύοντας ξεκάθαρα ότι το γλωσσικό και το μουσικό συντακτικό αλληλεπικαλύπτονται στον εγκέφαλο.

Υπάρχουν μελέτες που αποδεικνύουν ότι η μουσική και η γλωσσική επεξεργασία απαιτούν παρόμοιους γνωστικούς πόρους. Συνδυάζοντας αυτό το δεδομένο με τις μορφολογικές ομοιότητες, φαίνεται ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ένα σημαντικό μέρος αυτού που ονομάζουμε Παγκόσμια Γραμματική αποτελεί το θεμέλιο και για τη μουσική ικανότητα. Η πιο τολμηρή υπόθεση είναι ότι, εκτός από τα βασικά δομικά συστατικά τους, η γλώσσα και η μουσική είναι στην πραγματικότητα ολόιδιες.

Δεδομένων των όσων γνωρίζουμε για την πλαστικότητα του εγκεφάλου και τις αλλαγές στις συνάψεις των νευρώνων καθώς εξασκούμαστε σε κάτι κατά τη διάρκεια της ζωής μας δεν αποτελεί έκπληξη ότι όσο καλύτερη είναι η χρήση της γλώσσας τόσο βελτιώνεται η μουσική ικανότητα και το αντίστροφο.


Πηγή: https://theconversation.com/

Συγγγραφέας : George Tsoulas
Senior Lecturer, Department of Language and Linguistic Science at University of York

Φωτογραφία : «four year old with a stern face by woodleywonderworks, on Flickr»

Μοιραστείτε το